Bài 44 – Lực ma sát

Nêu được lực ma sát là lực tiếp xúc, xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa hai vật; nhận biết lực ma sát nghỉ và ma sát trượt.

Giải thích vì sao mặt tiếp xúc có thể tạo ma sát; phân biệt tình huống vật đứng yên tương đối với vật đang trượt tại nơi tiếp xúc.

Nêu tác dụng cản trở hoặc giúp chuyển động của ma sát: đẩy thùng, đi bộ, đi xe và phanh xe.

Đề xuất cách tăng/giảm ma sát hợp lí trong sinh hoạt; giải thích rãnh lốp, đường ướt, ổ bi và an toàn khi tham gia giao thông.

Xuất hiện khi hai bề mặt không trượt tương đối và có xu hướng trượt. Ví dụ: em đẩy thùng nhưng thùng vẫn đứng yên; đế giày bám đất khi bước đi bình thường.

Xuất hiện khi bề mặt của một vật trượt trên bề mặt vật khác. Ví dụ: khối gỗ trượt trên mặt bàn; tẩy cọ xát trên giấy.

Miếng gỗ đang trượt chậm dần; bản lề bị rít; bánh xe khó quay nếu trục có ma sát lớn. Một số trường hợp cần giảm ma sát bằng bôi trơn hoặc ổ bi.

Ma sát nghỉ giữa đế giày và đất giúp người đi tới; lốp bám mặt đường để xe tăng tốc, chuyển hướng và giảm tốc an toàn. Khi cần bám chắc phải duy trì ma sát phù hợp.

Những viên bi lăn giữa các bộ phận có thể làm giảm lực cản và mài mòn, giúp trục quay dễ hơn. Đây là một ứng dụng của chuyển động lăn, được giới thiệu mở rộng.

Rãnh giúp nước thoát khỏi vùng tiếp xúc trên đường ướt. Độ bám không phụ thuộc duy nhất vào rãnh mà còn vào tình trạng lốp, mặt đường và tốc độ.

Để tiến lên mà không bị trượt, chân đạp mặt đất về sau và mặt đất tác dụng ma sát nghỉ lên chân về phía trước. Ma sát không phải lúc nào cũng ngược chiều chuyển động của vật.

Khi hai bề mặt cọ xát, chúng có thể nóng lên. Vì vậy những máy móc chuyển động có thể cần bôi trơn hoặc làm mát. Không tự thử làm nóng vật bằng cọ xát mạnh.