Chương IX · Năng lượng · SGK trang 176–177
Chỉ ra được các hành vi sử dụng điện, nước, nhiên liệu vượt quá nhu cầu hợp lí trong gia đình, lớp học và cộng đồng.
Nêu được vì sao tiết kiệm năng lượng có thể giảm chi phí, hạn chế tiêu thụ tài nguyên không tái tạo và góp phần giảm tác động môi trường.
Đề xuất biện pháp phù hợp, an toàn, khả thi để tiết kiệm điện, nước, nhiên liệu; biết tận dụng ánh sáng và nguồn năng lượng tự nhiên.
Dựa vào công suất, thời gian dùng, giá tiền giả định và tuổi thọ bóng đèn để so sánh chi phí; tổ chức kiểm tra mức điện dùng không cần thiết trong lớp.
Yêu cầu cần đạt trọng tâm SGK: đề xuất được biện pháp tiết kiệm năng lượng trong sinh hoạt hằng ngày. Các tình huống và mô hình ở đây do HAT biên soạn để củng cố kiến thức Bài 51.
Tiết kiệm năng lượng là sử dụng năng lượng hợp lí để đáp ứng nhu cầu mà không gây hao phí, lãng phí không cần thiết. Tiết kiệm không đồng nghĩa với ngừng sử dụng mọi thiết bị hoặc đánh đổi an toàn, sức khỏe và việc học.
Giảm điện, chất đốt và lượng tài nguyên tiêu thụ không cần thiết; từ đó có thể giảm chi tiêu.
Hạn chế nhu cầu khai thác nhiên liệu hóa thạch và các nguồn năng lượng không tái tạo có trữ lượng hữu hạn.
Giảm nhu cầu phát điện, sản xuất và sử dụng nhiên liệu có thể giúp giảm khí thải và chất thải, tùy nguồn năng lượng.
Rèn thói quen tắt khi không cần, chọn thiết bị phù hợp và nhắc nhau sử dụng hợp lí tại trường.
| Lĩnh vực | Biện pháp phù hợp | Vì sao có lợi? |
|---|---|---|
| 💡 Chiếu sáng | Tận dụng ánh sáng ban ngày khi đủ sáng; tắt đèn khi không cần; chọn đèn tiết kiệm điện phù hợp độ sáng. | Giảm điện dùng không cần thiết. |
| 🌬️ Làm mát | Tắt quạt, điều hòa ở phòng không có người; đóng cửa phù hợp khi dùng điều hòa; điều chỉnh nhiệt độ hợp lí. | Giảm thời gian và công suất vận hành không cần thiết. |
| 🚿 Nước | Khóa vòi khi đánh răng, sửa rò rỉ, dùng đủ lượng nước; ưu tiên thiết bị tiết kiệm nước khi có thể. | Tiết kiệm nước; ở nhiều hệ thống còn giảm điện cho bơm, xử lí hoặc đun nước. |
| 🍲 Nấu nướng | Chọn nồi phù hợp bếp, đậy vung khi thích hợp, điều chỉnh/tắt bếp đúng lúc; không để bếp cháy vô ích. | Giảm điện hoặc nhiên liệu không cần thiết. |
| 👕 Phơi sấy | Phơi quần áo dưới nắng và gió khi thời tiết, điều kiện cho phép. | Giảm nhu cầu dùng máy sấy điện. |
| ♻️ Vật dụng | Sử dụng bền, tái sử dụng, phân loại để tái chế phù hợp. | Có thể giảm nhu cầu vật liệu và năng lượng sản xuất mới; hiệu quả tùy quá trình thu gom, tái chế. |
Muốn so sánh công bằng hai bóng đèn có độ sáng tương đương, cần xét cả điện năng tiêu thụ, thời gian sử dụng và chi phí mua bóng. Với Điện năng: \(A=P t\), khi P tính bằng kW và t bằng giờ thì A tính bằng kW·h.
| Dữ kiện ví dụ trong SGK | Đèn dây tóc | Đèn compact |
|---|---|---|
| Công suất | 75 W | 20 W |
| Tuổi thọ giả định | 1.000 giờ | 5.000 giờ |
| Giá mua một bóng | 5.000 đồng | 40.000 đồng |
| Điện năng dùng trong 1 giờ | 0,075 kW·h | 0,020 kW·h |
Ví dụ SGK sử dụng 12 giờ/ngày, 365 ngày/năm và giá điện giả định 1.500 đồng/kW·h. Khi tính số bóng nguyên chiếc phải mua để hoạt động suốt năm, cần làm tròn lên nếu thời gian dùng vượt tuổi thọ của bóng. Kết quả theo cách này có thể khác phép phân bổ chi phí bóng theo tỉ lệ thời gian.
Dữ liệu ở trạm 02 lấy từ bài toán SGK; ở trạm 03 là số liệu giả định để thực hành, không phải công suất đo tại trường học.
Đọc tình huống và chọn phương án. Mỗi câu kèm giải thích để xây dựng hành vi phù hợp và an toàn.
Lớp vắng người trong giờ ra chơi, quạt vẫn bật.
Em hãy chọn cách phân loại tình huống.
So sánh tiền điện và tiền mua đèn cùng độ sáng theo dữ kiện SGK; điều chỉnh số giờ dùng và đơn giá điện giả định.
↔ Vuốt ngang bảng dưới đây để xem đủ hai loại đèn.
| Chi phí trong năm | Đèn dây tóc 75 W | Đèn compact 20 W |
|---|---|---|
| Tiền điện | 492.750 đồng | 131.400 đồng |
| Tiền mua bóng nguyên chiếc | 25.000 đồng | 40.000 đồng |
| Tổng chi phí | 517.750 đồng | 171.400 đồng |
Theo cách tính số bóng cần mua nguyên chiếc, với 4.380 giờ/năm cần 5 bóng dây tóc và 1 bóng compact.
Chú ý: đây là so sánh đèn dây tóc và compact theo dữ kiện tham khảo trong SGK, không phải bảng giá thiết bị/giá điện hiện hành. Mô hình coi bóng đạt tuổi thọ ghi trên nhãn và mua nguyên bóng ngay khi cần thay, không tính công lắp đặt, chiết khấu hay thu hồi bóng còn dùng được.
Điều chỉnh số giờ mỗi ngày thiết bị bật nhưng không cần dùng. Mô hình tính lượng điện có thể giảm nếu tắt trong những khoảng đó; công suất được giả định rõ ràng.
Ước tính bằng A = P × t theo công suất và thời gian giả định. Kéo về 0 giờ để thấy phần điện có thể tiết kiệm.
Phần A có câu hỏi nhận biết, tình huống, tính toán đơn giản và lời giải. Phần B chia 4 dạng theo cấu trúc kiểm tra V4; tự luận có thang tiêu chí để học sinh tự đối chiếu.
8 ABCD: 2 điểm; 4 câu Đúng/Sai: tối đa 4 điểm, mỗi câu có bốn ý (đúng 1/2/3/4 ý lần lượt 0,10/0,25/0,50/1 điểm); 8 câu trả lời ngắn: 2 điểm; 2 câu tự luận: 2 điểm. Chỉ công bố đáp án và hướng dẫn sau khi nộp bài.
Sáu nhánh kết nối lí do, hành động, cách tính và yêu cầu an toàn. Trên điện thoại có thể kéo ngang sơ đồ.
W (oát) biểu thị công suất. kW·h biểu thị điện năng tiêu thụ. Muốn so sánh tiền điện cần biết cả công suất và thời gian hoạt động.
Một số thiết bị vẫn tiêu thụ một ít điện khi chờ. Tắt hoặc rút thiết bị không cần dùng theo hướng dẫn có thể giảm phần tiêu thụ này.
Tái chế vật liệu cần thu gom, vận chuyển và xử lí. Vì vậy, ưu tiên sử dụng bền, tránh đồ dùng không cần thiết và phân loại đúng hướng dẫn.
Bơm nước, xử lí nước sạch và làm nóng nước đều có thể cần năng lượng. Vì vậy, tiết kiệm nước có thể đem lại lợi ích vượt ngoài chính lượng nước giảm được.